**Lui
22.10.2003, 18:17:00
<h4>Iu besoj vetėm atyre qė para Vjenės dhe ēdo hapi tjetėr tė rėndėsishėm,
do tė betoheshin te varri i Komandantit Legjendar Adem Jasharit</h4>
FOKUS: Flet veprimtari dhe njeriu i orėve tė para tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, Nait Hasani
Nait Hasani: Pas Vjenės, tė shkarkohen Nexhat Daci e Ibrahim Rugova
NGA LEONORA MAKOLLI
Fokusi : Si e komentoni takimin nė Vjenė ndėrmjet palės kosovare dhe asaj serbe? Nait Hasani: Pėr tė qenė ēdo gjė nė rregull, delegacioni i Kosovės ėshtė dashur tė jetė nė pėrfaqėsim komplet. E dyta, pėr tė qenė mė bindės, delegacioni i Kosovės ėshtė dashur tė shkojė nė Prekaz (mė falni paskam harruar qė Rugova sguxon tė shkojė nė Prekaz), pėr ti treguar Serbisė dhe BE-sė se vjen nė Vjenė. Dhe vjen nė Vjenė nga gjaku i dėshmorėve dhe lufta ēlirimtare e cila u ndihmua nga NATO-ja. Prandaj, mosshkuarja kėshtu ka krijuar tė gjitha kėto kokėēarje. Duhet te jemi tė qartė se nė Vjenė ėshtė mbajtur njė takim ndėrmjet serbėve dhe njė delegacioni gjysmak tė shqiptareve, tė cilin e pėrfaqėsuan njėshi dhe dyshi, siē u shpreh dhe shtypi pėr kėtė takim. Pra, nė Vjenė ėshtė mbajtur njė takim, i ndėrkombėtarėve, nė njėrėn anė dhe serbėve e shqiptarėve, nė anėn tjetėr. Njė takim, sa pėr fotografi, siē kėrkuan edhe ndėrkombėtaret dhe shkuan tė dalin nėfotgrafi, ata qė kanė deshirė veten ta shohin nė fotografi. Dhe ky ėshtė njė pėrfaqėsim mjeran i politikės dhe politikanėve tanė pėrpara Serbisė dhe bashkėsisė ndėrkombėtare. Mst: Me Vjenėn filloi riintegrimi i Kosovės nė Serbi
Fokusi : Si e vlerėsoni qėndrimin e institucioneve tė Kosovės, karshi pėrgatitjeve pėr kėto bisedime dhe a mendoni se janė tė gatshėm vendorėt pėr tu pėrballur me njė sfidė tė tillė, siē janė bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Se a janė vendorėt tė gatshėm tė pėrballen me kėto bisedime praktike me Serbinė, unė mund tė them se jo. Jo, se nuk kemi kuadro tė pėrgatitura, por pėr atė se kemi inate politike mes vete dhe si nė fjalėt e urta, pėr inati tė resė me dektė djali. Kurse, institucionet e Kosovės, nuk janė tė gatshme tė hyjnė nė bisedime me Serbinė, pėr shkak tė mungesės sė kompetencave dhe mosfunksionimit tė Qeverisė sė Kosovės, komplete, me tė gjitha ministritė. Pra, Qeverisė sė Kosovės i mungojnė ministritė, i mungon ekzekutivi i Qeverisė, si Ministria e Punėve tė Brendshme, ajo e rendit, e drejtėsisė, e mbrojtjes etj., pra i mungon qeverisė sonė pėr tė qenė qeveri shpirti, zemra e shtetit. Pa kėto ministri, ne nuk kemi as shtet, as mundesi tė bisedojmė apo tė dialogojmė me Beogradin e as me ndėrkombėtarėt.
Fokusi : Nė takimin e Vjenės, ishin tė pranishėm vetėm kryetari i Kosovės, Ibrahim Rugova dhe kryeparlamentari Nexhat Daci. Ēfarė do tė thotė kjo pėr Kosovėn?
Nait Hasani: Kjo do tė thotė mjaft keq pėr Kosovėn. Atje shkuan njerėz tė papėrgjegjshėm e tė pandėrgjegjshėm, qė pėr ti hyrė nė qejf bashkėsisė ndėrkombetare, shkuan dhe nėnshkruan qė tė fillojė dialogu me Beogradin, pa asnjė kusht ndaj Serbisė. Dhe, ēėshtė mė e keqja, me kėto bisedime filloi integrimi i Kosovės nė Serbi. Do tė jetė shumė vėshtirė tė pėrmirėsohet kjo qė na ndodhi nga njė njeri i papėrgjegjshėm. Mirė e pati thėnė akademiku Rexhep Qosja: Mjerė politika jonė nė duar tė kujt ka mbetur, duke iu frikėsuar mendėsisė sė mbetjes sė Kosovės nė duar tė Dacit e Rugovės.
Fokusi : Kėto bisedime, qė tanimė veē janė hapur nė takimin e Vjenės, nė ēfarė procesi mendoni se do ta shpiejnė Kosovėn?
Nait Hasani: Fillimi i kėtyre bisedimeve nė Vjenė, tė vetmen rrugė kah na shpien e ka atė drejt Serbisė dhe intergrimit me kėtė. Ky ėshtė proces tė cilin e kana nisur Nexhat Daci e Ibrahim Rugova, kokė nė vete. Rugovės ti merret mandati si kryetar, pėr shkak tė keqpėrdorimit tė detyrės
Fokusi : Ndėrkohė qė tė dy, Daci dhe Rugova, pėr pjesėmarrjen nė kėto bisedime, nuk e kanė marrė pėlqimin e parlamentit, megjithatė ata shkuan nė Vjenė. Si e shpjegoni ju kėtė njė fakt tė tillė?
Nait Hasani: Se sa janė tė papėrgjegjshėm Daci e Rugova tregon mė sė miri marrja e njė vendimi kokė nė vete, pa pėlqimin as tė parlamentit e as tė institucioneve nė tė cilat vetė ata thirren vazhdimisht, se ne kemi shtet e parlament. Me sa di, asnjėherė Rugova nuk i ka dhėnė llogari parlamentit qė e ka zgjedhur pėr kryetar tė Kosovės. Mė e keqja ėshtė se ky ėshtė kryetar partie dhe kryetar Kosove. Pra, ky, automatikisht, ka shkuar nė bisedime si kryetar i partisė sė tij e jo si kryetar i Kosovės. Njėherit, ky si kryetar partie, nuk mund tė simbolizojė unutetin e popullit e tė mbrojė interesat e Kosovės. Pra, qė herėt parlamenti ėshtė dashur tia marrė mandatin ose tė kryetarit tė Kosovės ose tė partisė sė tij, sepse qė tė dyja nuk shkojnė kurrė bashkė, por kjo ndodhė vetėm te ne, nė vendin e paradokseve. Kurse nė shtete tė tjera, ky veprim politik, pa miratimin e parlamentit do tė shkaktonte krizė parlamentare dhe do ta kishin shkarkuar kryetarin nga posti i kryetarit pėr veprim tė papėrgjegjshėm dhe nė fund, do ta kishin gjykuar pėr abuzim e keqpėrdorim tė funksionit te tij si kryetar.
Fokusi : Si e vlerėsoni qėndrimin e subjekteve politike, tė cilat u kanė thėnė jo bisedimeve me Beogradin?
Nait Hasani: Qėndrimet politike tė partive politike, nė raport me bisedimet janė jo tė njėjta dhe kanė ndryshime tė mėdha ndėrmjet tyre. Pra, partitė qė u thanė jo bisedimeve, ėshtė dashur ta kenė njė qėndrim politik dhe jo tė kalkulojnė ndėrmjet vete. Fjala nuk ėshtė pėr marrjen e pushtetit, gjė kjo qė natyrisht se duhet tė kalkulohet, por ēėshtja ėshtė te bėrja ose mosbėrja e shtetit. Kurse, kqto kalkulime tė spektrit politik janė shterpe, kur thonin se do tė shkojme apo sdo tė shkojmė nė bisedime nė Vjeneė sepse kėto parti bisedimeve u kane thėnė po qė nė takimin e Selanik dhe para kėsaj, me bėrjen tė njohur apo pranimin e satandardeve tė Shtajnerit. Rugova e shkeli me tė dy kėmbėt marrėveshjen e bashkėqeverisje dhe i injoroi ata qė e zgjodhėn nė paketė
Fokusi : Kryetari Rugova shkuarjen e tij nė Vjenė e mbėshtetė nė kompetencėn, tė cilėn ia siguron Korniza Kushtetuese, ndėrkohė qė njė pjesė e madhe e qytetarėve shprehet kundėr pjesėmarrjes sė tij nė kėto bisedime. Sa ėshtė i fuqishėm ky prezanitm i tij nė takimet ndėrkombėtare?
Nait Hasani: Rugova gjithnjė e ka pasur ėndėrr qė tė jetė i pari dhe vetėm ai tė jetė kryetar, edhe mė Kornizėn Kushtetuese apo pushtuese tė UNMIKut. Rugova ėshtė vetėmjaftuar qė edhe asgjs tė mos ketė nė kėtė Kornizė, por vetėm e vetėm qė tė ketė funksionin e kryetarit. Meqė ai thirret nė kėtė Kornizė, duke pasur parasysh se si ėshtė zgjedhur kryetar, jo me votė, por me paketė, ai moralisht do tė duhej tė merrte pėlqimin e parlamentit ose, tė paktėn, atė tė partive qė e zgjodhėn kryetar dhe, pastaj, tė vepronte. Kurse, veprimi i tij ėshtė shkelje e kėtyre rregullave, shkelje e nėnshkruesit apo miratuesit tė kėsaj pakete. Kėta tė fundit do tė duhej tė kėrkonin shkarkimin e tij nga funksioni i kryetarit dhe marrjen nė pėrgjegjėsi.
Fokusi...: Nė Kuvendin e Kosovės tanimė ėshtė shtruar edhe ēėshtja e shpalljes sė pavarėsisė, ndėrkohė qė parlamentarėt tanė ende hezitojnė tė votojnė pėr tė. Sa mendoni se do tė mund tė jetėsohej apo edhe tė pranohej ndėrkombėtarisht Kosova si shtet i pavarur?
Nait Hasani: Nė historinė e njerėzimit shtetet janė formuar e shpallur tė pavarura vetėm me luftė. Ne gjatė luftės dhe pas saj e patėm shtetin me tė gjitha ministritė, nga ajo e mbrojtjes, e punėve tė brendshme, tė rendit dhe tė drejtėsisė e tė tjera, por nuk ditėm ta mbajmė. Dhe, kėtė shtet, nė mungesė tė vizionit politik tė formimit tė shteteve, gradualisht, pėr disa muaj, e dorėzuam nė duar tė UNMIK-ut. Prandaj, sot, nė parlamentin tonė, si e shpallėm si nuk e shpallėm shtet Kosovėn, kjo nuk ēon fare peshė, sepse shtet nė Kosovė ėshtė UNMIK-u. Dhe neve UNMIKu nuk na e jep shtetin pa e detyruar, pa e mbeshtetur pėr muri. Pra, shteti nuk formohet me deklerata e rezoluta, por me punė, duke punuar pėrditė, secili dhe secili pėrgjegjės dhe i pėrgjegjur pėr punėn e vet. Kėshtu, deri nė zgjedhje do tė ecim me paterica duke ēaluar e bėrė hopa
Fokusi : Pėrēarja qė ka shkaktuar takimi i Vjenės ndėrmjet liderėve kosovarė, a do tė thotė se e vė nė pikėpyetje bashkėqeverisjen aktuale tė vendit?
Nait Hasani: Takimi i Vjenės ka shkaktuar njė ftohje politike ndėrmjet liderėve partiakė, por nuk do tė shkaktojė pėrēarje politike nė Kosovė. Sepse qeveria ėshtė bashkėqeverisje dhe pas kėsaj secili do tė tentojė qė ti forcojė pozicionet e veta nė qeveri, duke pasur parasysh qė nė vitin e ardhshėm i kemi zgjedhjet parlamentare nė Kosovė. Kurse, dalja e njėrit nga bashkėqeverisja, do tė shkaktonte njė kolaps politik dhe pa fitues, sepse do ta akuzonin njėri-tjetrin pėr prishjen e qeverisė. Ndėrsa, partitė politike, asnjėra, nuk janė tė pjekura politikisht qė ta marrin vetė pushtetin. Dhe, kėshtu, deri nė zgjedhje do tė ecim me paterica duke ēaluar e bėrė hopa.
Fokusi : Nė kohėn kur ndodhnin bisedimet Kosovė-Serebi, nė kryeqytetin tone, nėn organizimin e LPKsė, ėshtė mbajtur njė protestė kundėr kėtyre bisedimeve. Sa mendoni se kėrkesat e protestuesve do tė merren parasysh nga Parlamenti i Kosovės, sidomos nga kryeparlamentari Daci dhe kryetari Rugova? Nait Hasani: Po. Nė Prishtinė u
Fokusi : Kujt do tia besonit bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Bisedimet me Beogradin do tia besoja atij grupi politik qė do ti fitonte tri herė zgjedhjet e pėrgjithshme parlamentare dhe atij grupi intelektualesh tė guximshėm qė nė fillim do tė shkonte nė Prekaz e do ta jepte betimin para varrit tė Adem Jasharit, se do tė luftonte me tė gjitha forcat qė ta sigurojė maksimumin nė negociata Emri i Nait Hasanit ėshtė i njohur pėr tė gjithė ne, sapo shpalosim fletėt e kujtesės tek themeluesit e UĒK-sė. Ai, nė intervistėn ekskluzive pėr Fokusin flet pėr zhvillimet e fundit politike e, sidomos, kėto tė fundit qė pėrfshijnė takimin e Vjenės. Pėr themeluesin e UĒK-sė, Vjena ėshtė hap prapa, i cili ka pėr qėllim kthimin e Kosovės nėn Serbi, gjė qė, sipas tij, ėshtė e papranueshme. Hasani flet pėr papėrgjegjėsinė e skajshme tė kryetarit Rugova dhe kryeprlamentarit Daci tė cilėt, sipas tij, do tė duhej menjėher qė nga Parlamenti i Kosovės tė shkarkoheshin nga pozitat e tyre, ndėrkohė qė ai shprehė neveri lidhur medeklararat e Dacit, tė cilat janė shumė fyese, duke potencuar faktin se Daci nuk bėnė gabime tė vogla
NEXHAT DACI E IBRAHIM RUGOVA I HAPĖN
RRUGĖ INTEGRIMIT TĖ KOSOVĖS NĖ SERBI
Fillimi i kėtyre bisedimeve nė Vjenė, tė vetmen rrugė kah na shpien e ka atė drejt Serbisė dhe intergrimit me kėtė. Ky ėshtė proces tė cilin e kana nisur Nexhat Daci e Ibrahim Rugova, kokė nė vete. e mėrkurė, 22 tetor 2003 EPOKA E RE 9 Kosovė mbajt protesta, u lexuan fjalime nė kundėrshtim tė bisedimeve pa njė koncensus politik nė parlament e pa njė platformė politike tė pėrbashkėt pėr Kosovėn. Duke pasur parasysh njerėzit e papėrgjegjshėm nė krye tė delegacionit tė Kosovės, ėshtė shqetėsues veprimi i tyre dhe pėr ēudi ne vetėm me veten smund tė mirremi veshe tė kuptohemi, kurse me tė huajt thuajse pajtohemi menjeherė dhe bijmė dakord. Kėrkesat e protestuesve nuk do tė mirren parasysh fare nga njeriu autokrat i parlamentit, perderisa nuk shkaktohet njė krizė nė parlament dhe nuk merret nė pergjegjėsi e nuk kėrkohet shkarkimi i tij nga funksioni i kryeparlamentarit. Ndėrsa, deklarata e tij pas mbėrritjes nė aeroport, ishte fyese pėr qytetaret e partitė politike tė Kosovės, pėr politikėn katundare e preshevare. Unė isha nė protestė duke pasur parasysh injorimin qė bėnė dhe po bėjnė Rugova e Daci, qė tjua kujtoj se ne nuk kemi luftuar pėr energjetikėn, komunmikacionin, pensionet etj. Por, pėr ēėshtje kombėtare, pėr ēlirimin e Kosovės nga Serbia. Ata qė bėjnė pazare nė dėm tė Kosovės, duhet ta dinė se gjaku i dėshmorėve ende ėshtė i freskėt dhe se nuk lejojmė qė tė shkilet e nepėrkėmbet ky gjak. Bisedimet iu besohen vetėm atyre qė fitojnė tri herė nė zgjedhje parlamentare dhe betohen para varrit tė Adem Jasharit
Fokusi : Kujt do tia besonit bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Bisedimet me Beogradin do tia besoja atij grupi politik qė do ti fitonte tri herė zgjedhjet e pėrgjithshme parlamentare dhe atij grupi intelektualesh tė guximshėm qė nė fillim do tė shkonte nė Prekaz e do ta jepte betimin para varrit tė Adem Jasharit, se do tė luftonte me tė gjitha forcat qė ta sigurojė maksimumin nė negociata.
Fokusi : Ēfarė mendoni, si do tė duhej tė vepronin aktualisht institucionet e Kosovės karshi padėgjueshmėrisė sė kryetarit dhe kryeparlamentarit Daci?
Nait Hasani: Unė mendoj se kėtu askush askujt si jep llogari dhe ska kush ndaj kujt tė kėrkojė llogari, sepse ne skemi ekzekutiv qė do tė merrnim pėrgjegjėsi dhe do tė jemi pergjegjės para tij. E kjo ndodh vetėm te ne, nė vėndin me kryeministėr e ministra e pa pėrgjegjėsi tė ministrit ndaj kryeministrit.
Fokusi : Pos kėrekesės sė pavarėsisė, nė pah tanimė ka dalė edhe ideja e formimit tė Unionit Kosovė-Shqipėri. Ēka mendonin lidhur me kėtė?
Nait Hasani: Pėr Kosovėn janė nė qarkullim disa opcione, varėsisht nga partia. Opcioni i parė dhe i vetem tash pėr tash qė duhet tė jetė e tė mbeshtetet nga tė gjithė, ėshtė pavaresia. Pastaj, union, federatė a konfederatė me Shqipėrinė. Kosova, nė asnjė mėnyrė, me asnjė lidhje me Serbinė. E vetmja lidhje qė duhet tė ketė ėshtė Shqiperia dhe bashkė me Shqiperinė duhet tė hyjė nė Evropė. Shkuarja e Kosovės me Serbinė nė Evropė, ėshtė vetėvrasje pėr Kosovėn e shqiptarėt. Nexhat Daci nuk ėshtė i prirur tė bėjė gabime tė vogla..
Fokusi : Disa nga politikanėt vendorė takimin e Vjenės e kanė quajtur, madje, rast kistorik. Sa mendoni se ėshtė historik?
Nait Hasani: Po. Vėrtet, takimi i Vjenės ėshtė historik ashtu si dikur ai i Rugovės me Milosheviqin nė Beograd mbi gjakun e Jasharėve. Neve shumė shpesh po na pėrsėritet historia, po na pėrsėritet, sepse shpejt po harrojmė nga kemi ardhur. Ka mundur tė jetė edhe mė historik, qė Rugova ti kėrkojė falje Zhivkoviqit pėr kriminelėt serbė qė lanė eshtrat nėpėr Kosovė. Duke harruar 15 mijė viktimat e Kosovės dhe 900 kufomat e Batanjicės, qė iu kujtonin familjarėve atė ditė me 44 skelete dhe Vjenėn.
Fokusi : Pas takimit tė Vjenės, Daci, nė deklaratėn e tij, mes tjerash, thotė se nuk ėshtė i pėrgatitur tė bėjė gabime, sepse, sipas tij, ai posedon njė numėr tė madh tė medaljeve. Ēfarė do ti thonit nė kėtė rast Dacit?
Nait Hasani: Fjalori i tij politik ėshtė mjaft ironik, duke u bazuar nė medalje. Ai nuk ėshtė i prirur tė bėjė gabime tė vogla, sepse ėshtė i pėrsosur.
Fokusi : Ju ishit nė vizitė tė njėri nga deputetėt e Kovendit tė Kosovės, qė aktualisht gjendet nė Hage. Si i sheh ai kėto rrjedha politike nė Kosovė?
Nait Hasani: Unė isha nė vizitė tė Komandant Ēeliku, nė Hagė. Ai ėshtė stabil dhe i qėndrueshėm. Nuk pajtohet me kėto rrjedha tė politikės nė Kosovė. Ai thotė se Kosova duhet te jetė e gjallė politikisht, e jo tė mirret me vetveten, duhet tė jemi aktivė e tė bėjmė politikė aktive.Tė nxjerrim e tė bėjmė programe e projekte qė do ti ēojnė pėrpara zhvillimet demokratike.
Ardhja e UNMIK-ut, ėshtė qėllim qė tė pengohet pavaresia e Kosoves dhe pa largimin e UNMIK-ut nuk do te ketė pavarėsi
Fokusi : Tė kalojmė tani te UNMIK-u. Siē dihet, roli i tij tanimė po merr njė kahje tjetėr, duke ngadalėsuar dhe penguar proceset e Kosovės. Ēka mendoni, ku qėndron defekti dhe ēfarė do tė duhej tė bėnte UNMIK-u?
Nait Hasani: UNMIK-u, tani nuk ka marre kahje tjetėr, siē thuani ju. Ai e ka kėtė kahje qė nga fillimi, qė me ardhjen dhe vendosjen e tij kėtu, por tash kanė dalė nė skenė edhe haptazi veprimet e tij negative, qė i shohim tė gjithė. Tani duket se po i pengon edhe prosesi politik i pavarėsisė sė Kosovės. Ardhja e UNMIK-ut, ėshtė qėllim qė tė pengohet pavaresia e Kosoves dhe pa largimin e UNMIK-ut nuk do te ketė pavarėsi.
Fokusi : Lidhur me statusin e Kosovės, shpesh ndodhė qė tė pėrmendet edhe ndarja, si opcion i mundshėm. Sa do tė realizohet njė gjė e tillė dhe a mendoni se Kosova do tė lejojė qė ti merret eventualisht ndonjė pjesė territoriale?
Nait Hasani: Po. Ka disa qė e pėrdorin edhe opcionin e ndarjes. Kėta janė disa intelektualė qė kanė studiuar nė Beograd e Kumrovc. Qė duke e parė fuqinė e tjetrit, kanė harruar fuqinė e vet dhe janė bėrė tė pafuqishėm nė vetvete. Pra, janė tjetėrsuar nga qenia e vetė dhe flasin me zėrin e fuqisė sė pushtetit. Prandaj, duhet tu thuhet atyre, dhe u them, se Kosova ėshtė e pandashme. Ne kemi humbur mjaft territory. Qė nga Lidhja e Prizrenit, jemi tkurrur nga 120 deri 160 mijė km. katrorė territory, nė diku rreth 40-50 mijė km. territor, hapėsirė gjeografike. Pra, ne duhet tė luftojmė pėr ēdo pėllėmbė toke e jo tė bėjme pazare me tokėn tonė. Ne e dimė qė serbėt luftojnė edhe pėr njė kishė, duke pretenduar qė ėshtė e tyre, edhe pse e dinė se nė themelet e tyre, ato janė ilire. Ne e dime se Kisha e Deēanit ėshtė ilire nė themel tė saj.
Fokusi : Krejt nė fund, kush mendoni se do ta nxirrte Kosovėn nga e gjithė kjo gjendje?
Nait Hasani: Unė mendoj se njė unitet politik
dhe veprim unik i tė gjithė shqiptarėve, Kosovėn do ta nxirrte nga kjo gjendje e rėndė politike dhe do ta shpiente drejt rrugės sė pavarėsisė.
do tė betoheshin te varri i Komandantit Legjendar Adem Jasharit</h4>
FOKUS: Flet veprimtari dhe njeriu i orėve tė para tė Ushtrisė Ēlirimtare tė Kosovės, Nait Hasani
Nait Hasani: Pas Vjenės, tė shkarkohen Nexhat Daci e Ibrahim Rugova
NGA LEONORA MAKOLLI
Fokusi : Si e komentoni takimin nė Vjenė ndėrmjet palės kosovare dhe asaj serbe? Nait Hasani: Pėr tė qenė ēdo gjė nė rregull, delegacioni i Kosovės ėshtė dashur tė jetė nė pėrfaqėsim komplet. E dyta, pėr tė qenė mė bindės, delegacioni i Kosovės ėshtė dashur tė shkojė nė Prekaz (mė falni paskam harruar qė Rugova sguxon tė shkojė nė Prekaz), pėr ti treguar Serbisė dhe BE-sė se vjen nė Vjenė. Dhe vjen nė Vjenė nga gjaku i dėshmorėve dhe lufta ēlirimtare e cila u ndihmua nga NATO-ja. Prandaj, mosshkuarja kėshtu ka krijuar tė gjitha kėto kokėēarje. Duhet te jemi tė qartė se nė Vjenė ėshtė mbajtur njė takim ndėrmjet serbėve dhe njė delegacioni gjysmak tė shqiptareve, tė cilin e pėrfaqėsuan njėshi dhe dyshi, siē u shpreh dhe shtypi pėr kėtė takim. Pra, nė Vjenė ėshtė mbajtur njė takim, i ndėrkombėtarėve, nė njėrėn anė dhe serbėve e shqiptarėve, nė anėn tjetėr. Njė takim, sa pėr fotografi, siē kėrkuan edhe ndėrkombėtaret dhe shkuan tė dalin nėfotgrafi, ata qė kanė deshirė veten ta shohin nė fotografi. Dhe ky ėshtė njė pėrfaqėsim mjeran i politikės dhe politikanėve tanė pėrpara Serbisė dhe bashkėsisė ndėrkombėtare. Mst: Me Vjenėn filloi riintegrimi i Kosovės nė Serbi
Fokusi : Si e vlerėsoni qėndrimin e institucioneve tė Kosovės, karshi pėrgatitjeve pėr kėto bisedime dhe a mendoni se janė tė gatshėm vendorėt pėr tu pėrballur me njė sfidė tė tillė, siē janė bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Se a janė vendorėt tė gatshėm tė pėrballen me kėto bisedime praktike me Serbinė, unė mund tė them se jo. Jo, se nuk kemi kuadro tė pėrgatitura, por pėr atė se kemi inate politike mes vete dhe si nė fjalėt e urta, pėr inati tė resė me dektė djali. Kurse, institucionet e Kosovės, nuk janė tė gatshme tė hyjnė nė bisedime me Serbinė, pėr shkak tė mungesės sė kompetencave dhe mosfunksionimit tė Qeverisė sė Kosovės, komplete, me tė gjitha ministritė. Pra, Qeverisė sė Kosovės i mungojnė ministritė, i mungon ekzekutivi i Qeverisė, si Ministria e Punėve tė Brendshme, ajo e rendit, e drejtėsisė, e mbrojtjes etj., pra i mungon qeverisė sonė pėr tė qenė qeveri shpirti, zemra e shtetit. Pa kėto ministri, ne nuk kemi as shtet, as mundesi tė bisedojmė apo tė dialogojmė me Beogradin e as me ndėrkombėtarėt.
Fokusi : Nė takimin e Vjenės, ishin tė pranishėm vetėm kryetari i Kosovės, Ibrahim Rugova dhe kryeparlamentari Nexhat Daci. Ēfarė do tė thotė kjo pėr Kosovėn?
Nait Hasani: Kjo do tė thotė mjaft keq pėr Kosovėn. Atje shkuan njerėz tė papėrgjegjshėm e tė pandėrgjegjshėm, qė pėr ti hyrė nė qejf bashkėsisė ndėrkombetare, shkuan dhe nėnshkruan qė tė fillojė dialogu me Beogradin, pa asnjė kusht ndaj Serbisė. Dhe, ēėshtė mė e keqja, me kėto bisedime filloi integrimi i Kosovės nė Serbi. Do tė jetė shumė vėshtirė tė pėrmirėsohet kjo qė na ndodhi nga njė njeri i papėrgjegjshėm. Mirė e pati thėnė akademiku Rexhep Qosja: Mjerė politika jonė nė duar tė kujt ka mbetur, duke iu frikėsuar mendėsisė sė mbetjes sė Kosovės nė duar tė Dacit e Rugovės.
Fokusi : Kėto bisedime, qė tanimė veē janė hapur nė takimin e Vjenės, nė ēfarė procesi mendoni se do ta shpiejnė Kosovėn?
Nait Hasani: Fillimi i kėtyre bisedimeve nė Vjenė, tė vetmen rrugė kah na shpien e ka atė drejt Serbisė dhe intergrimit me kėtė. Ky ėshtė proces tė cilin e kana nisur Nexhat Daci e Ibrahim Rugova, kokė nė vete. Rugovės ti merret mandati si kryetar, pėr shkak tė keqpėrdorimit tė detyrės
Fokusi : Ndėrkohė qė tė dy, Daci dhe Rugova, pėr pjesėmarrjen nė kėto bisedime, nuk e kanė marrė pėlqimin e parlamentit, megjithatė ata shkuan nė Vjenė. Si e shpjegoni ju kėtė njė fakt tė tillė?
Nait Hasani: Se sa janė tė papėrgjegjshėm Daci e Rugova tregon mė sė miri marrja e njė vendimi kokė nė vete, pa pėlqimin as tė parlamentit e as tė institucioneve nė tė cilat vetė ata thirren vazhdimisht, se ne kemi shtet e parlament. Me sa di, asnjėherė Rugova nuk i ka dhėnė llogari parlamentit qė e ka zgjedhur pėr kryetar tė Kosovės. Mė e keqja ėshtė se ky ėshtė kryetar partie dhe kryetar Kosove. Pra, ky, automatikisht, ka shkuar nė bisedime si kryetar i partisė sė tij e jo si kryetar i Kosovės. Njėherit, ky si kryetar partie, nuk mund tė simbolizojė unutetin e popullit e tė mbrojė interesat e Kosovės. Pra, qė herėt parlamenti ėshtė dashur tia marrė mandatin ose tė kryetarit tė Kosovės ose tė partisė sė tij, sepse qė tė dyja nuk shkojnė kurrė bashkė, por kjo ndodhė vetėm te ne, nė vendin e paradokseve. Kurse nė shtete tė tjera, ky veprim politik, pa miratimin e parlamentit do tė shkaktonte krizė parlamentare dhe do ta kishin shkarkuar kryetarin nga posti i kryetarit pėr veprim tė papėrgjegjshėm dhe nė fund, do ta kishin gjykuar pėr abuzim e keqpėrdorim tė funksionit te tij si kryetar.
Fokusi : Si e vlerėsoni qėndrimin e subjekteve politike, tė cilat u kanė thėnė jo bisedimeve me Beogradin?
Nait Hasani: Qėndrimet politike tė partive politike, nė raport me bisedimet janė jo tė njėjta dhe kanė ndryshime tė mėdha ndėrmjet tyre. Pra, partitė qė u thanė jo bisedimeve, ėshtė dashur ta kenė njė qėndrim politik dhe jo tė kalkulojnė ndėrmjet vete. Fjala nuk ėshtė pėr marrjen e pushtetit, gjė kjo qė natyrisht se duhet tė kalkulohet, por ēėshtja ėshtė te bėrja ose mosbėrja e shtetit. Kurse, kqto kalkulime tė spektrit politik janė shterpe, kur thonin se do tė shkojme apo sdo tė shkojmė nė bisedime nė Vjeneė sepse kėto parti bisedimeve u kane thėnė po qė nė takimin e Selanik dhe para kėsaj, me bėrjen tė njohur apo pranimin e satandardeve tė Shtajnerit. Rugova e shkeli me tė dy kėmbėt marrėveshjen e bashkėqeverisje dhe i injoroi ata qė e zgjodhėn nė paketė
Fokusi : Kryetari Rugova shkuarjen e tij nė Vjenė e mbėshtetė nė kompetencėn, tė cilėn ia siguron Korniza Kushtetuese, ndėrkohė qė njė pjesė e madhe e qytetarėve shprehet kundėr pjesėmarrjes sė tij nė kėto bisedime. Sa ėshtė i fuqishėm ky prezanitm i tij nė takimet ndėrkombėtare?
Nait Hasani: Rugova gjithnjė e ka pasur ėndėrr qė tė jetė i pari dhe vetėm ai tė jetė kryetar, edhe mė Kornizėn Kushtetuese apo pushtuese tė UNMIKut. Rugova ėshtė vetėmjaftuar qė edhe asgjs tė mos ketė nė kėtė Kornizė, por vetėm e vetėm qė tė ketė funksionin e kryetarit. Meqė ai thirret nė kėtė Kornizė, duke pasur parasysh se si ėshtė zgjedhur kryetar, jo me votė, por me paketė, ai moralisht do tė duhej tė merrte pėlqimin e parlamentit ose, tė paktėn, atė tė partive qė e zgjodhėn kryetar dhe, pastaj, tė vepronte. Kurse, veprimi i tij ėshtė shkelje e kėtyre rregullave, shkelje e nėnshkruesit apo miratuesit tė kėsaj pakete. Kėta tė fundit do tė duhej tė kėrkonin shkarkimin e tij nga funksioni i kryetarit dhe marrjen nė pėrgjegjėsi.
Fokusi...: Nė Kuvendin e Kosovės tanimė ėshtė shtruar edhe ēėshtja e shpalljes sė pavarėsisė, ndėrkohė qė parlamentarėt tanė ende hezitojnė tė votojnė pėr tė. Sa mendoni se do tė mund tė jetėsohej apo edhe tė pranohej ndėrkombėtarisht Kosova si shtet i pavarur?
Nait Hasani: Nė historinė e njerėzimit shtetet janė formuar e shpallur tė pavarura vetėm me luftė. Ne gjatė luftės dhe pas saj e patėm shtetin me tė gjitha ministritė, nga ajo e mbrojtjes, e punėve tė brendshme, tė rendit dhe tė drejtėsisė e tė tjera, por nuk ditėm ta mbajmė. Dhe, kėtė shtet, nė mungesė tė vizionit politik tė formimit tė shteteve, gradualisht, pėr disa muaj, e dorėzuam nė duar tė UNMIK-ut. Prandaj, sot, nė parlamentin tonė, si e shpallėm si nuk e shpallėm shtet Kosovėn, kjo nuk ēon fare peshė, sepse shtet nė Kosovė ėshtė UNMIK-u. Dhe neve UNMIKu nuk na e jep shtetin pa e detyruar, pa e mbeshtetur pėr muri. Pra, shteti nuk formohet me deklerata e rezoluta, por me punė, duke punuar pėrditė, secili dhe secili pėrgjegjės dhe i pėrgjegjur pėr punėn e vet. Kėshtu, deri nė zgjedhje do tė ecim me paterica duke ēaluar e bėrė hopa
Fokusi : Pėrēarja qė ka shkaktuar takimi i Vjenės ndėrmjet liderėve kosovarė, a do tė thotė se e vė nė pikėpyetje bashkėqeverisjen aktuale tė vendit?
Nait Hasani: Takimi i Vjenės ka shkaktuar njė ftohje politike ndėrmjet liderėve partiakė, por nuk do tė shkaktojė pėrēarje politike nė Kosovė. Sepse qeveria ėshtė bashkėqeverisje dhe pas kėsaj secili do tė tentojė qė ti forcojė pozicionet e veta nė qeveri, duke pasur parasysh qė nė vitin e ardhshėm i kemi zgjedhjet parlamentare nė Kosovė. Kurse, dalja e njėrit nga bashkėqeverisja, do tė shkaktonte njė kolaps politik dhe pa fitues, sepse do ta akuzonin njėri-tjetrin pėr prishjen e qeverisė. Ndėrsa, partitė politike, asnjėra, nuk janė tė pjekura politikisht qė ta marrin vetė pushtetin. Dhe, kėshtu, deri nė zgjedhje do tė ecim me paterica duke ēaluar e bėrė hopa.
Fokusi : Nė kohėn kur ndodhnin bisedimet Kosovė-Serebi, nė kryeqytetin tone, nėn organizimin e LPKsė, ėshtė mbajtur njė protestė kundėr kėtyre bisedimeve. Sa mendoni se kėrkesat e protestuesve do tė merren parasysh nga Parlamenti i Kosovės, sidomos nga kryeparlamentari Daci dhe kryetari Rugova? Nait Hasani: Po. Nė Prishtinė u
Fokusi : Kujt do tia besonit bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Bisedimet me Beogradin do tia besoja atij grupi politik qė do ti fitonte tri herė zgjedhjet e pėrgjithshme parlamentare dhe atij grupi intelektualesh tė guximshėm qė nė fillim do tė shkonte nė Prekaz e do ta jepte betimin para varrit tė Adem Jasharit, se do tė luftonte me tė gjitha forcat qė ta sigurojė maksimumin nė negociata Emri i Nait Hasanit ėshtė i njohur pėr tė gjithė ne, sapo shpalosim fletėt e kujtesės tek themeluesit e UĒK-sė. Ai, nė intervistėn ekskluzive pėr Fokusin flet pėr zhvillimet e fundit politike e, sidomos, kėto tė fundit qė pėrfshijnė takimin e Vjenės. Pėr themeluesin e UĒK-sė, Vjena ėshtė hap prapa, i cili ka pėr qėllim kthimin e Kosovės nėn Serbi, gjė qė, sipas tij, ėshtė e papranueshme. Hasani flet pėr papėrgjegjėsinė e skajshme tė kryetarit Rugova dhe kryeprlamentarit Daci tė cilėt, sipas tij, do tė duhej menjėher qė nga Parlamenti i Kosovės tė shkarkoheshin nga pozitat e tyre, ndėrkohė qė ai shprehė neveri lidhur medeklararat e Dacit, tė cilat janė shumė fyese, duke potencuar faktin se Daci nuk bėnė gabime tė vogla
NEXHAT DACI E IBRAHIM RUGOVA I HAPĖN
RRUGĖ INTEGRIMIT TĖ KOSOVĖS NĖ SERBI
Fillimi i kėtyre bisedimeve nė Vjenė, tė vetmen rrugė kah na shpien e ka atė drejt Serbisė dhe intergrimit me kėtė. Ky ėshtė proces tė cilin e kana nisur Nexhat Daci e Ibrahim Rugova, kokė nė vete. e mėrkurė, 22 tetor 2003 EPOKA E RE 9 Kosovė mbajt protesta, u lexuan fjalime nė kundėrshtim tė bisedimeve pa njė koncensus politik nė parlament e pa njė platformė politike tė pėrbashkėt pėr Kosovėn. Duke pasur parasysh njerėzit e papėrgjegjshėm nė krye tė delegacionit tė Kosovės, ėshtė shqetėsues veprimi i tyre dhe pėr ēudi ne vetėm me veten smund tė mirremi veshe tė kuptohemi, kurse me tė huajt thuajse pajtohemi menjeherė dhe bijmė dakord. Kėrkesat e protestuesve nuk do tė mirren parasysh fare nga njeriu autokrat i parlamentit, perderisa nuk shkaktohet njė krizė nė parlament dhe nuk merret nė pergjegjėsi e nuk kėrkohet shkarkimi i tij nga funksioni i kryeparlamentarit. Ndėrsa, deklarata e tij pas mbėrritjes nė aeroport, ishte fyese pėr qytetaret e partitė politike tė Kosovės, pėr politikėn katundare e preshevare. Unė isha nė protestė duke pasur parasysh injorimin qė bėnė dhe po bėjnė Rugova e Daci, qė tjua kujtoj se ne nuk kemi luftuar pėr energjetikėn, komunmikacionin, pensionet etj. Por, pėr ēėshtje kombėtare, pėr ēlirimin e Kosovės nga Serbia. Ata qė bėjnė pazare nė dėm tė Kosovės, duhet ta dinė se gjaku i dėshmorėve ende ėshtė i freskėt dhe se nuk lejojmė qė tė shkilet e nepėrkėmbet ky gjak. Bisedimet iu besohen vetėm atyre qė fitojnė tri herė nė zgjedhje parlamentare dhe betohen para varrit tė Adem Jasharit
Fokusi : Kujt do tia besonit bisedimet me Beogradin?
Nait Hasani: Bisedimet me Beogradin do tia besoja atij grupi politik qė do ti fitonte tri herė zgjedhjet e pėrgjithshme parlamentare dhe atij grupi intelektualesh tė guximshėm qė nė fillim do tė shkonte nė Prekaz e do ta jepte betimin para varrit tė Adem Jasharit, se do tė luftonte me tė gjitha forcat qė ta sigurojė maksimumin nė negociata.
Fokusi : Ēfarė mendoni, si do tė duhej tė vepronin aktualisht institucionet e Kosovės karshi padėgjueshmėrisė sė kryetarit dhe kryeparlamentarit Daci?
Nait Hasani: Unė mendoj se kėtu askush askujt si jep llogari dhe ska kush ndaj kujt tė kėrkojė llogari, sepse ne skemi ekzekutiv qė do tė merrnim pėrgjegjėsi dhe do tė jemi pergjegjės para tij. E kjo ndodh vetėm te ne, nė vėndin me kryeministėr e ministra e pa pėrgjegjėsi tė ministrit ndaj kryeministrit.
Fokusi : Pos kėrekesės sė pavarėsisė, nė pah tanimė ka dalė edhe ideja e formimit tė Unionit Kosovė-Shqipėri. Ēka mendonin lidhur me kėtė?
Nait Hasani: Pėr Kosovėn janė nė qarkullim disa opcione, varėsisht nga partia. Opcioni i parė dhe i vetem tash pėr tash qė duhet tė jetė e tė mbeshtetet nga tė gjithė, ėshtė pavaresia. Pastaj, union, federatė a konfederatė me Shqipėrinė. Kosova, nė asnjė mėnyrė, me asnjė lidhje me Serbinė. E vetmja lidhje qė duhet tė ketė ėshtė Shqiperia dhe bashkė me Shqiperinė duhet tė hyjė nė Evropė. Shkuarja e Kosovės me Serbinė nė Evropė, ėshtė vetėvrasje pėr Kosovėn e shqiptarėt. Nexhat Daci nuk ėshtė i prirur tė bėjė gabime tė vogla..
Fokusi : Disa nga politikanėt vendorė takimin e Vjenės e kanė quajtur, madje, rast kistorik. Sa mendoni se ėshtė historik?
Nait Hasani: Po. Vėrtet, takimi i Vjenės ėshtė historik ashtu si dikur ai i Rugovės me Milosheviqin nė Beograd mbi gjakun e Jasharėve. Neve shumė shpesh po na pėrsėritet historia, po na pėrsėritet, sepse shpejt po harrojmė nga kemi ardhur. Ka mundur tė jetė edhe mė historik, qė Rugova ti kėrkojė falje Zhivkoviqit pėr kriminelėt serbė qė lanė eshtrat nėpėr Kosovė. Duke harruar 15 mijė viktimat e Kosovės dhe 900 kufomat e Batanjicės, qė iu kujtonin familjarėve atė ditė me 44 skelete dhe Vjenėn.
Fokusi : Pas takimit tė Vjenės, Daci, nė deklaratėn e tij, mes tjerash, thotė se nuk ėshtė i pėrgatitur tė bėjė gabime, sepse, sipas tij, ai posedon njė numėr tė madh tė medaljeve. Ēfarė do ti thonit nė kėtė rast Dacit?
Nait Hasani: Fjalori i tij politik ėshtė mjaft ironik, duke u bazuar nė medalje. Ai nuk ėshtė i prirur tė bėjė gabime tė vogla, sepse ėshtė i pėrsosur.
Fokusi : Ju ishit nė vizitė tė njėri nga deputetėt e Kovendit tė Kosovės, qė aktualisht gjendet nė Hage. Si i sheh ai kėto rrjedha politike nė Kosovė?
Nait Hasani: Unė isha nė vizitė tė Komandant Ēeliku, nė Hagė. Ai ėshtė stabil dhe i qėndrueshėm. Nuk pajtohet me kėto rrjedha tė politikės nė Kosovė. Ai thotė se Kosova duhet te jetė e gjallė politikisht, e jo tė mirret me vetveten, duhet tė jemi aktivė e tė bėjmė politikė aktive.Tė nxjerrim e tė bėjmė programe e projekte qė do ti ēojnė pėrpara zhvillimet demokratike.
Ardhja e UNMIK-ut, ėshtė qėllim qė tė pengohet pavaresia e Kosoves dhe pa largimin e UNMIK-ut nuk do te ketė pavarėsi
Fokusi : Tė kalojmė tani te UNMIK-u. Siē dihet, roli i tij tanimė po merr njė kahje tjetėr, duke ngadalėsuar dhe penguar proceset e Kosovės. Ēka mendoni, ku qėndron defekti dhe ēfarė do tė duhej tė bėnte UNMIK-u?
Nait Hasani: UNMIK-u, tani nuk ka marre kahje tjetėr, siē thuani ju. Ai e ka kėtė kahje qė nga fillimi, qė me ardhjen dhe vendosjen e tij kėtu, por tash kanė dalė nė skenė edhe haptazi veprimet e tij negative, qė i shohim tė gjithė. Tani duket se po i pengon edhe prosesi politik i pavarėsisė sė Kosovės. Ardhja e UNMIK-ut, ėshtė qėllim qė tė pengohet pavaresia e Kosoves dhe pa largimin e UNMIK-ut nuk do te ketė pavarėsi.
Fokusi : Lidhur me statusin e Kosovės, shpesh ndodhė qė tė pėrmendet edhe ndarja, si opcion i mundshėm. Sa do tė realizohet njė gjė e tillė dhe a mendoni se Kosova do tė lejojė qė ti merret eventualisht ndonjė pjesė territoriale?
Nait Hasani: Po. Ka disa qė e pėrdorin edhe opcionin e ndarjes. Kėta janė disa intelektualė qė kanė studiuar nė Beograd e Kumrovc. Qė duke e parė fuqinė e tjetrit, kanė harruar fuqinė e vet dhe janė bėrė tė pafuqishėm nė vetvete. Pra, janė tjetėrsuar nga qenia e vetė dhe flasin me zėrin e fuqisė sė pushtetit. Prandaj, duhet tu thuhet atyre, dhe u them, se Kosova ėshtė e pandashme. Ne kemi humbur mjaft territory. Qė nga Lidhja e Prizrenit, jemi tkurrur nga 120 deri 160 mijė km. katrorė territory, nė diku rreth 40-50 mijė km. territor, hapėsirė gjeografike. Pra, ne duhet tė luftojmė pėr ēdo pėllėmbė toke e jo tė bėjme pazare me tokėn tonė. Ne e dimė qė serbėt luftojnė edhe pėr njė kishė, duke pretenduar qė ėshtė e tyre, edhe pse e dinė se nė themelet e tyre, ato janė ilire. Ne e dime se Kisha e Deēanit ėshtė ilire nė themel tė saj.
Fokusi : Krejt nė fund, kush mendoni se do ta nxirrte Kosovėn nga e gjithė kjo gjendje?
Nait Hasani: Unė mendoj se njė unitet politik
dhe veprim unik i tė gjithė shqiptarėve, Kosovėn do ta nxirrte nga kjo gjendje e rėndė politike dhe do ta shpiente drejt rrugės sė pavarėsisė.