PO
07.04.2004, 16:26:00
Mediat dhe Politika
Mediat dhe monopoli i agjensive tė lajmeve informative
Nga: Gėzim Mekuli*, Oslo
Me zvillimin shpėrthyes tė mediave nė kėtė fundshekull, dhe ndikimit tė tyre nė pothuaja tė gjitha fushta e jetės, duket tė ketė ndryshuar skajsshmėrisht karakteri i formės dhe i shpėrndarjes sė Lajmit; "Lajmi pėr shume shtepi mediale ėshtė bėrė profit; keshtu pat filluar epoka e mediave qė nga koherat e vjetra tė informimit. Ai i cili nuk mund tė ofronte informacione tė shpejta, tė kutpueshme, dhe me qmim tė volitshem, ai nuk mund tė bėnte "tregti".
Edhe sot, gara ekonomike eshte duke kercnuar vlerat e informacionit; duke e shnderuar ate nga ndihmuese/sqaruese ne ate materiale...
Informata dhe presioni politiko-ekonomik
Pėr opinionin publik "shiten" dhe parapėlqehen dukshem mė shume ndodhitė, informacionet dhe tragjeditė spektakulare, se sa informatat dhe lajmet relevante, serioze e tė rėndėsishme per nje shoqėri.
Lajmi i cili pėr opinionin publik do tė ishte lajm i "peshės sė dytė apo tretė", lansohet si njė lajm i rėndėsisė sė "veqant dhe jetik", duke anashkaluar dhe "harruar" problemet dhe telashet e njė shoqėrie tė tėrė. Shembull: lajmi i lansuar me pompozitet nga njė zyrtar i Unmik-ut ne Kosove: "Ja, shiqoni ku ka arritur Kosova sot, ajo ka edhe aeroportin e tije civil ka edhe internetin...!!! Ky ėshtė njė lajm qė aktualisht pėr opinionin publik tė Kosovės nuk zgjon aq interesim e "orgazėm shpirtėror", nė krahasim me tragjedinė kolektive tė tė rinjėve, tragjedi e cila ėshtė duke u ndėrtuar mbi supet dhe ardhmėrinė e tyre siq jane: papunėsia, pamundesia materiale per arsim, pasiguria, mungesa e sigurimit shendetesor, invalidor dhe pensional, jo ardhmėria ...panenshtėtėsia .!
Kėto dukuri tė rėnda e tė rėndėsisė jetike, lansohen nė media tona, qėllimisht "imtėsisht", apo tė themi duke u anashkaluar fare. Kjo menyrė e lansimit tė lajmeve spektakulare, nga ky lloj i grupit politikk medial nuk realizohet pa qėllime... Vetėdija e Opinionit publik, (sipas sjelljes sė disa mediave), lė tė kuptoj se, nė kete pjesė tė rruzullit tokėsor, ka nevoje pėr intervenime poltike mediale, "riinstalime kulturore dhe risocializime"
Monopoli i agjensive tė lajmeve informative
Ka vite qe jetoj ne perendim (RFGjermane dhe Norvegji) dhe ka kohe qe me ka bere pershtypje transportimi dhe ndertimi i lajmit nga mediat masive. Konkretisht, me ka provokuar vemendjen lancimi i qeshtjese shqiptare dhe luftes ne Kosove dhe ndodhive politke qe zhvilloheshin dhe po zhvillohen ne kete vend. Kosova nuk paraqitej objektivisht. Kosova dhe shqiptaret, edhe sot, nuk reflektohet nga shume agjensi, profesionalisht, objektivisht dhe shkenctarisht.
Pse keshtu?
Nga pamundėsia materiale apo "jopėrshtatshmėria politike", qė secila shtėpi mediale tė ketė prezent korrenspondentin/en e tijė neper botė, agjensitė informative tė lajmeve luajnė, pėr mediat, njė rol thelbėsor.
Schneider dhe Raue dy professor shkencash informatike thonė: "Agjensitė informative vendosin nė njė masė tė madhe, se cili lajm "guxon" tė shtypet ose lansohet/shpėrndahet, dhe cilat lajme "nuk guxojnė", asdhenjehere, tė dėpėrtojn, te behen publike e tė ngulitėn nė vetėdijen e shumicės sė opinionit publik"!
Institucionet dhe politikat shqiptare ne Kosovė nuk e kane tė themeluar agjensine kombetare informative. Ajo ėshtė duke u zevendesuar nga disa gazetar dhe "specialist mediash", kombetar e ndėrkombėtar. Nė mungesė tė mos njohjes sė mentalitetit dhe aspiratave tė kėtije populli, dhe nivelit arsimor tė tij, kėta "specialist mediash" nė menyrė jo tė kėnaqshme dhe shpesh manipuluese e bėjne keq-informimin e opinionit publik. Shembull: Rasti i fundit eshte se si UNMIK-u, dhe mediat qe ai i ka nene kontroll, desinformoj opinionin publik kombetar e nderkombetar, ne rastin e protestave te shqiptareve ne Kosove. Ku fillimisht u tha per 31 te vrare e se fundu e zbriti kete numer ne 21!!!
E ne anene tjeter per mediat ala UNMIK konsiderohet e papranushme dhe joprofesionale nėse behet llartėsimi dhe hyjnizimi i pavarėsisė, kėnges, kulturės dhe identitetit kombėtar...!
Disa media shqiptare ne Kosovė, nuk kane guxim (apo edhe nuk u lejohet) qė nė menyrė objektive dhe tė pavarur tė kritikohet, te debatohet dhe tė monitorizohet rrjedha dhe proceset e politikave ekonomike, sociale e kombetare ne hapsirat shqiptare!!! Dėshirohet qė mediat tė pėrkthejnė dhe citojnė, besnikėrisht e masovikisht, agjensit informative qė ligjdhėnėsi/zbatuesi i preferon.
Njė ofertė e madhe e "pakontrrolluar" lajmesh rrjedhė sot neper bote nga agjensite informative nderkombetare: Shembull: dpa furnizon kėto media me mbi 600 lajme e inormata ne dite, Reuters 450, AP 250, AFP 200, ddp/ADN mbi 300. Dhe dhe kėshtu gjdo ditė lansohet nga njė "libėr enciklopedik" lajmesh e informatash me mbi 1300 faqe... Dhe kėto vetėm nga 5 agjensitė mė tė mėdha nė botė. Temat e mėdha dhe tė rėndesishme shpeshė shofin dritėn vonė nė opinionin publik. Shumė tragjedi, probleme, kombe e shtete shkrihen dhe harrohen nga grumbulli i madh i kėtyre lajmeve. Dy tė tretat e informacioneve, (pra lajmit) lindin dhe lansohen (direkt ose indirekt) nga SHBA dhe Europa perendimore.
Mė shume se dy tė tretat e gazetarėve tė ketyre agjensive informative janė shtetas amerikan ose europianoperėndimor. DHE KETA SHOFIN BOTĖN ME SYTĖ E TYRE.
Shume forca relevante si ato politike dhe ekonomike kėrkojn nga mediat mbėshtetje pėr perforcimin dhe sigurimin e pozitave tė tyre. Ato shpeshherė edhe bejne marveshje tė fshefura pėr "mos sulm" medial. Nėse kėto media ndonjėher nuk pėrkrahin dhe lansojnė besnikėrsiht idetė dhe planet e kėtyre forcave partiake/ekonomike/politike, "traktati i mos sulmit medial" do tė jetė i pavlefshem; nga politika ne pushtet do tė pasonin sanksionet: Mund tė jetė nė form letrave, telegrameve, thirjeve telefonike, peticioneve, dėnimeve materiale, e deri edhe tė kėrcnimet dhe mbyllja e medias. Ky lloj sulmi politik mund tė jetė organizim i centralizuar dhe/ose lokal.
Mediat masive nė demokracine pėrėndimore nė shiqim tė par duken se janė duke vepruar dhe janė tė ndėrtuara nė njė liri dhe pavarėsi tė plot tė shtypit, por sipas Chomskys dhe Postamans edhe nė kėto vende bota e mediave ėshtė e kėrcnuar nga totalitarizmi, presioni ekonomik e politik, censura dhe propaganda.
Po si mbijeton media shqiptare? Ėshtė e dhunuar dhe e pėrndjekur kjo nga politika partiake, dhe shteti? Nėse jo nga partia e shteit, nga ekonomia? Janė kėto pyetje tė "vogla" pėr opinionin tonė, por pyetje qė kėrkojnė pergjigje shkencore tė mėdha nga sociologėt, filozofet, psikologėt, antropologėt, profesor tė shkencave tė komunikacionit...etj. Sa me parė aq mė mirė!
*Autori vazhdon studimet pasdiplomike ne shkencat e Mediave, Filmit dhe Komunikacionit ne Universitetin e Oslos, Norvegji.
Mediat dhe monopoli i agjensive tė lajmeve informative
Nga: Gėzim Mekuli*, Oslo
Me zvillimin shpėrthyes tė mediave nė kėtė fundshekull, dhe ndikimit tė tyre nė pothuaja tė gjitha fushta e jetės, duket tė ketė ndryshuar skajsshmėrisht karakteri i formės dhe i shpėrndarjes sė Lajmit; "Lajmi pėr shume shtepi mediale ėshtė bėrė profit; keshtu pat filluar epoka e mediave qė nga koherat e vjetra tė informimit. Ai i cili nuk mund tė ofronte informacione tė shpejta, tė kutpueshme, dhe me qmim tė volitshem, ai nuk mund tė bėnte "tregti".
Edhe sot, gara ekonomike eshte duke kercnuar vlerat e informacionit; duke e shnderuar ate nga ndihmuese/sqaruese ne ate materiale...
Informata dhe presioni politiko-ekonomik
Pėr opinionin publik "shiten" dhe parapėlqehen dukshem mė shume ndodhitė, informacionet dhe tragjeditė spektakulare, se sa informatat dhe lajmet relevante, serioze e tė rėndėsishme per nje shoqėri.
Lajmi i cili pėr opinionin publik do tė ishte lajm i "peshės sė dytė apo tretė", lansohet si njė lajm i rėndėsisė sė "veqant dhe jetik", duke anashkaluar dhe "harruar" problemet dhe telashet e njė shoqėrie tė tėrė. Shembull: lajmi i lansuar me pompozitet nga njė zyrtar i Unmik-ut ne Kosove: "Ja, shiqoni ku ka arritur Kosova sot, ajo ka edhe aeroportin e tije civil ka edhe internetin...!!! Ky ėshtė njė lajm qė aktualisht pėr opinionin publik tė Kosovės nuk zgjon aq interesim e "orgazėm shpirtėror", nė krahasim me tragjedinė kolektive tė tė rinjėve, tragjedi e cila ėshtė duke u ndėrtuar mbi supet dhe ardhmėrinė e tyre siq jane: papunėsia, pamundesia materiale per arsim, pasiguria, mungesa e sigurimit shendetesor, invalidor dhe pensional, jo ardhmėria ...panenshtėtėsia .!
Kėto dukuri tė rėnda e tė rėndėsisė jetike, lansohen nė media tona, qėllimisht "imtėsisht", apo tė themi duke u anashkaluar fare. Kjo menyrė e lansimit tė lajmeve spektakulare, nga ky lloj i grupit politikk medial nuk realizohet pa qėllime... Vetėdija e Opinionit publik, (sipas sjelljes sė disa mediave), lė tė kuptoj se, nė kete pjesė tė rruzullit tokėsor, ka nevoje pėr intervenime poltike mediale, "riinstalime kulturore dhe risocializime"
Monopoli i agjensive tė lajmeve informative
Ka vite qe jetoj ne perendim (RFGjermane dhe Norvegji) dhe ka kohe qe me ka bere pershtypje transportimi dhe ndertimi i lajmit nga mediat masive. Konkretisht, me ka provokuar vemendjen lancimi i qeshtjese shqiptare dhe luftes ne Kosove dhe ndodhive politke qe zhvilloheshin dhe po zhvillohen ne kete vend. Kosova nuk paraqitej objektivisht. Kosova dhe shqiptaret, edhe sot, nuk reflektohet nga shume agjensi, profesionalisht, objektivisht dhe shkenctarisht.
Pse keshtu?
Nga pamundėsia materiale apo "jopėrshtatshmėria politike", qė secila shtėpi mediale tė ketė prezent korrenspondentin/en e tijė neper botė, agjensitė informative tė lajmeve luajnė, pėr mediat, njė rol thelbėsor.
Schneider dhe Raue dy professor shkencash informatike thonė: "Agjensitė informative vendosin nė njė masė tė madhe, se cili lajm "guxon" tė shtypet ose lansohet/shpėrndahet, dhe cilat lajme "nuk guxojnė", asdhenjehere, tė dėpėrtojn, te behen publike e tė ngulitėn nė vetėdijen e shumicės sė opinionit publik"!
Institucionet dhe politikat shqiptare ne Kosovė nuk e kane tė themeluar agjensine kombetare informative. Ajo ėshtė duke u zevendesuar nga disa gazetar dhe "specialist mediash", kombetar e ndėrkombėtar. Nė mungesė tė mos njohjes sė mentalitetit dhe aspiratave tė kėtije populli, dhe nivelit arsimor tė tij, kėta "specialist mediash" nė menyrė jo tė kėnaqshme dhe shpesh manipuluese e bėjne keq-informimin e opinionit publik. Shembull: Rasti i fundit eshte se si UNMIK-u, dhe mediat qe ai i ka nene kontroll, desinformoj opinionin publik kombetar e nderkombetar, ne rastin e protestave te shqiptareve ne Kosove. Ku fillimisht u tha per 31 te vrare e se fundu e zbriti kete numer ne 21!!!
E ne anene tjeter per mediat ala UNMIK konsiderohet e papranushme dhe joprofesionale nėse behet llartėsimi dhe hyjnizimi i pavarėsisė, kėnges, kulturės dhe identitetit kombėtar...!
Disa media shqiptare ne Kosovė, nuk kane guxim (apo edhe nuk u lejohet) qė nė menyrė objektive dhe tė pavarur tė kritikohet, te debatohet dhe tė monitorizohet rrjedha dhe proceset e politikave ekonomike, sociale e kombetare ne hapsirat shqiptare!!! Dėshirohet qė mediat tė pėrkthejnė dhe citojnė, besnikėrisht e masovikisht, agjensit informative qė ligjdhėnėsi/zbatuesi i preferon.
Njė ofertė e madhe e "pakontrrolluar" lajmesh rrjedhė sot neper bote nga agjensite informative nderkombetare: Shembull: dpa furnizon kėto media me mbi 600 lajme e inormata ne dite, Reuters 450, AP 250, AFP 200, ddp/ADN mbi 300. Dhe dhe kėshtu gjdo ditė lansohet nga njė "libėr enciklopedik" lajmesh e informatash me mbi 1300 faqe... Dhe kėto vetėm nga 5 agjensitė mė tė mėdha nė botė. Temat e mėdha dhe tė rėndesishme shpeshė shofin dritėn vonė nė opinionin publik. Shumė tragjedi, probleme, kombe e shtete shkrihen dhe harrohen nga grumbulli i madh i kėtyre lajmeve. Dy tė tretat e informacioneve, (pra lajmit) lindin dhe lansohen (direkt ose indirekt) nga SHBA dhe Europa perendimore.
Mė shume se dy tė tretat e gazetarėve tė ketyre agjensive informative janė shtetas amerikan ose europianoperėndimor. DHE KETA SHOFIN BOTĖN ME SYTĖ E TYRE.
Shume forca relevante si ato politike dhe ekonomike kėrkojn nga mediat mbėshtetje pėr perforcimin dhe sigurimin e pozitave tė tyre. Ato shpeshherė edhe bejne marveshje tė fshefura pėr "mos sulm" medial. Nėse kėto media ndonjėher nuk pėrkrahin dhe lansojnė besnikėrsiht idetė dhe planet e kėtyre forcave partiake/ekonomike/politike, "traktati i mos sulmit medial" do tė jetė i pavlefshem; nga politika ne pushtet do tė pasonin sanksionet: Mund tė jetė nė form letrave, telegrameve, thirjeve telefonike, peticioneve, dėnimeve materiale, e deri edhe tė kėrcnimet dhe mbyllja e medias. Ky lloj sulmi politik mund tė jetė organizim i centralizuar dhe/ose lokal.
Mediat masive nė demokracine pėrėndimore nė shiqim tė par duken se janė duke vepruar dhe janė tė ndėrtuara nė njė liri dhe pavarėsi tė plot tė shtypit, por sipas Chomskys dhe Postamans edhe nė kėto vende bota e mediave ėshtė e kėrcnuar nga totalitarizmi, presioni ekonomik e politik, censura dhe propaganda.
Po si mbijeton media shqiptare? Ėshtė e dhunuar dhe e pėrndjekur kjo nga politika partiake, dhe shteti? Nėse jo nga partia e shteit, nga ekonomia? Janė kėto pyetje tė "vogla" pėr opinionin tonė, por pyetje qė kėrkojnė pergjigje shkencore tė mėdha nga sociologėt, filozofet, psikologėt, antropologėt, profesor tė shkencave tė komunikacionit...etj. Sa me parė aq mė mirė!
*Autori vazhdon studimet pasdiplomike ne shkencat e Mediave, Filmit dhe Komunikacionit ne Universitetin e Oslos, Norvegji.